چشم انداز اقتصاد ایران و جهان در سال 1387
موسسه آموزش و پژوهشهای اقتصادی رهنمون سرمایه
بولتن تحلیلی بهار 87
o بررسی دادههای اقتصادی ایالات متحده
اشتغال
در سه ماه نخست سال 2008 آمار انتشار یافته درباره شمار فهرست حقوقگیران بخش غیرکشاورزی نشان میدهد که مشاغل در ایالات متحده با کاهش چشمگیری روبرو شده است. در سال 2007 میانگین رشد ایجاد شغل در آمریکا در حدود 95 هزار بوده و این در حالی است که در فصل اول سال 2008 ارقام روند منفی را نشان میدهد. در این میان نرخ بیکاری تا سطح 5.1 درصد رشد یافته است و نرخ میانگین درآمد ساعتی نیروی کار از 4.3 درصد در سال 2006 به رقم 3.6 درصد در سال 2007 کاهش یافته است.
بررسی دادههای بخش اشتغال ایالات متحده نشان میدهد که اقتصاد به سوی عمق رکود پیش میرود. با توجه به دورنمای وضعیت بخش کارخانهای و صنعتی و همچنین بخش ساختمان برآورد میشود که دادههای اشتغال روند نامطلوب اخیر را ادامه دهند و ممکن است وضعیت سالهای 1999 تا 2001 تکرار شود.
جدول 1: روند چند ماه اخیر دادههای بخش اشتغال ایالات متحده
|
2008 |
2008 |
2007 |
سال |
|
پیش بینی میانگین فصل دوم |
Mar |
Feb |
Jan |
Dec |
Nov |
ماه |
|
-110 ▼ |
-80 |
-63 |
-76 |
41 |
60 |
شغلهای جدید در بخش غیرکشاورزی (هزار) |
|
% 5.3 ▲ |
5.1 |
4.8 |
4.9 |
5 |
4.7 |
نرخ بیکاری شهری (درصد) |
|
- |
0.3 |
0.3 |
0.3 |
0.3 |
0.3 |
میانگین درآمد هر ساعت (درصد) |
تورم
شاخص قیمت مصرف کننده اصلی (سالانه) پس از رسیدن به اوج 2.9 درصد تا سطح 2.1 درصد افت کرد و در ماه فوریه 2008 به سطح 2.3 درصد رسید. با توجه به نرخ بهره کلیدی که در سطح 2.25 درصد قرار گرفته، تغییرات تورم اصلی و شاخص هزینه مصرف کننده در این مرحله برای سیاستگذاران پولی آمریکا با اهمیت گردیده است. با این وجود افزایش تورم در این کشور با احتمال کمی روبرو است. در سال 2007 نرخ تورم ملایم و در حال کاهش بوده و برآورد میشود در سال 2008 اقتصاد آمریکا با نگرانی تورمی روبرو نباشد.
نمودار 1: تغییرات شاخص قیمت مصرف کننده و تورم اصلی آمریکا از 1992 تا 2008
بخش ساختمان
در سالهای گذشته بخش ساختمان سازی در آمریکا موتور حرکت آن بوده است و آمارهای سال 2007 نشان داد که اقتصاد آمریکا در آستانه ورود به رکود است. دادههای مربوط به آغاز به کار خانهسازی در دسامبر 2007 به پایینترین سطح طی 17 ساله گذشته رسید و هیچ نشانهای دلالت بر تغییر روند آن به چشم نمیخورد. میزان مجوزها و آغاز به کار ساختمان سازی در حدود 20 درصد از سپتامبر 2007 تا آوریل 2008 افت داشته و نسبت به سال 2006 تقریبا این میزان 50 درصد کاهش داشته است. با توجه به مشکلات مربوط به وامهای غیراصلی و گسترش بحران اعتبارات برآورد میشود، بخش ساختمان سازی در سال 2008 همچنان در رکود باقی بماند و این مساله خود وزنه بزرگی برای کند شدن رشد تولید ناخالص داخلی در سالهای آینده است.
مصرف
اقتصاد ایالات متحده بزرگترین میزان مصرف در سطح جهانی را به خود اختصاص داده است. پس از سال 2006 از یک سو انگیزه کارفرمایان اقتصادی و سرمایهگذاران بزرگ در طی زمان برای تولید بیشتر کاهش یافت و از سوی دیگر میزان درآمد و مخارج مصرفی خانوارهای متوسط رو به کاستی نهاد. اکنون به نظر میرسد بزرگترین مشکل این اقتصاد کند شدن تحرک بخش مصرف است. با افت میزان اشتغال و مخارج مصرفی بانک مرکزی آمریکا برای تقویت میزان مصرف نرخ بهره را با شتاب زیادی از 5.25 تا 2.25 طی شش ماه کاهش داده و انتظار دارد با انجام سیاستهای پولی مناسب، شرایطی را مهیا کند که در سالهای آینده اقتصاد در مسیر رشد گذشته حرکت کند. کاهش مخارج مصرفی و پایین آمدن درآمد خانوارها در ایالات متحده مهمترین عامل برای کاهش رشد تولید ناخالص داخلی و پیشروی به سوی رکود قلمداد میشود.
مخارج مصرفی در طی شش ماه پایانی سال 2007 کاهش چشمگیری داشته، به طوری که میزان آن تا 5.1 درصد افت کرده است. با توجه به افزایش قیمت جهانی نفت و بحران اعتبارات برآورد میشود، روند مصرف و رشد اقتصادی در سال 2008 با گامهای کندی حرکت کند.
بخش کارخانهای و صنایع تولیدی
بررسی شرایط کارخانهای در مناطق مختلف ایالات متحده افت شدیدی در تولیدات و کاهش اعتماد به کسب و کار در فصل اول 2008 را نشان میدهد. شاخص فدرال فیلادلفیا با کاهش در ماه مارس به رقم 17.4 - درصد رسید که با افت سال 2000 میلادی برابری میکند. شاخص موسسه مدیریت عرضه از ماه دسامبر 2007 تا پایان ماه مارس در زیر رقم 50 قرار داشته و روند رشد آن از سال 2004 تاکنون متوقف شده است. این شرایط بازگوکننده این حقیقت است که انتظاری برای تقویت و رشد تولید در بنگاههای اقتصادی در سال 2008 دیده نمیشود و گزارش موجودی انبارها نیز موید این مساله است. با این دید احتمالا شاخصهای بازار سهام آمریکا در سال جاری نیروی لازم برای صعود را از دست خواهند داد.
o نگاهی به وضعیت بازار سهام در مناطق مختلف جهان
تقریبا اکثر شاخص بورسهای سهام در اروپا و آمریکا بر اثر نگرانی در مورد کاهش رشد اقتصاد جهانی و بالا بودن سطح نرخ بهره نزول کردهاند. در آسیا شاخص نیکی و در انگلستان شاخص فایننشال تایمز و در اروپا شاخص داکس در سه ماهه نخست سال 2008 کاهش یافتهاند. نشانه بنیادی روشنی مبنی بر بهبود بازارهای سهام در اقتصادهای گروه هفت در سال جاری میلادی دیده نمیشود.
o بازار اوراق قرضه ایالات متحده
از سپتامبر 2007 تا پایان سه ماهه نخست سال 2008 بازدهی اوراق قرضه ایالات متحده به سطوح پایینی هدایت شده است. بازدهی اوراق قرضه یکساله بیش از 2 درصد کاهش یافته است. ادامه افت ارزش دلار و احتمال کاهش بازار اوراق قرضه ایالات متحده نشان میدهد که بازار کالا میتواند به سطوح بالاتری هدایت شود. نرخ لایبور سه ماهه دلار طی یک سال گذشته از 5.32 به 2.71 تنزل داشته و بدین ترتیب با کاهش بازدهی دلار تمایل به عرضه آن گسترش یافته است.
o شاخص میانگین صنعتی داوجونز توان صعودی را از دست داده است...
ضعف گزارشهای صنعتی و کارخانهای به همراه شرایط ناپایدار بازار اعتبارات و کند شدن رشد اقتصادی فشار زیادی را بر بازار سهام آمریکا وارد ساخته است. از زمانی که ارزش دلار با کاهش شدیدی روبرو شده و بازدهی بازار اوراق قرضه رو به تنزل است، شاخص صنعتی داوجونز از اوج 14000 واحد قدرت پیشروی خود را از دست داد و در یک موضع کاهشی قرار گرفته است. اکنون با توجه به نگرانی در مورد کند شدن روند رشد تولید و درآمد در ایالات متحده انتظار بر آن است بازار سهام آمریکا از جمله شاخص نزدک و شاخص صنعتی داوجونز به سوی نقاط پایین هدایت شوند. بررسی نموداری شاخص داوجونز روند نزولی آن را به نمایان میسازد و احتمالا این شاخص در ماههای آینده ممکن است تا سطح 10 هزار واحد افت نماید. از دیدگاه نموداری با جای گرفتن شاخص میانگین صنعتی داوجونز در زیر سطح 12770 روند صعودی به پایان رسیده و احتمال شکلگیری موج نزولی تا سطح 10 هزار واحد و یا پایینتر از آن وجود دارد. سطح 11700 یک بار در هفتههای گذشته مانع سقوط بیشتر شده و گذر کردن شاخص از این سطح نشانه آن است که بازار تمایل زیادی برای عرضه سهام خواهد داشت.
نمودار 2، تغییرات هفتگی شاخص میانگین صنعتی داوجونز

o نگاهی گذرا به وضعیت بازار جهانی ارز
با آشکار شدن بحران وامهای غیراصلی و افت شدید در بخش ساختمانسازی ایالات متحده تغییرات مهمی در سطح بینالمللی رخ داد. کاهش پیدرپی نرخ بهره کلیدی از سوی بانک مرکزی آمریکا و تضعیف بخشهای مختلف اقتصادی ارزش دلار را با کاهش شدیدی مواجه کرد. پایین آمدن مخارج مصرفی و افت تولید و درآمد در ایالات متحده رکود به بخشهای دیگر اقتصاد جهان را موجب گردید. کاهش رشد اقتصاد جهانی و پایین آمدن ارزش دلار تغییرات زیادی را در جریان سرمایه و بازارهای مالی پدید آورد، به طوری که در این میان پوند انگلستان و دلار کانادا در برابر دیگر ارزهای دنیا با افت چشمگیری روبرو شدند. با این وجود ارزش فرانک سوئیس، یورو و دلار استرالیا در برابر دلار بیش از پیش تقویت گردید. همچنین ریسک کاهش رشد اقتصادی و متوقف شدن جریان معاملات انتقالی، ین ژاپن را در برابر ارزهای دیگر تقویت نمود.
با توجه به دادههای اقتصادی آمریکا و بازارهای مالی جهانی پیشبینی میشود، عرضه دلار دست کم برای سال 2008 همچنان ادامه یابد و ارزش دلار در سطح بینالمللی در برابر یورو، ین، فرانک سوئیس و دلار استرالیا بیش از 10 درصد تنزل کند. جدول 2 برآوردی از میزان و درصد تغییرات ارز کشورهای مختلف در سال 2008 را به نمایش میگذارد.
جدول 2: تغییرات نرخ مبادله ارزهای مختلف در سال 2007 و 2008
|
پیشبینی روند 2008 |
برآورد
بازدهی 2008 |
پیشبینی نرخ
پایان 2008 |
نرخ مبادله 2007 |
تغییر
(درصد) |
تغییر
(واحد) |
ارز |
|
ژانویه |
دسامبر |
|
▲ |
14.5 |
1.67 |
1.32 |
1.459 |
9.53 |
1390 |
یورو در برابر دلار |
|
▼ |
-20.3 |
89 |
119 |
111.6 |
-6.63 |
-740 |
دلار در برابر ین ژاپن |
|
▼ |
-4.3 |
1.9 |
1.959 |
1.985 |
1.31 |
260 |
پوند انگلیس در برابر دلار |
|
▼ |
-19.7 |
0.91 |
1.22 |
1.133 |
-7.68 |
-870 |
دلار در برابر فرانک سوئیس |
|
▲ |
9.7 |
1.09 |
1.166 |
0.994 |
-17.3 |
-1720 |
دلار در برابر دلار کانادا |
|
▲ |
9.7 |
0.84 |
0.705 |
0.766 |
7.96 |
610 |
دلار نیوزیلند در برابر دلار |
|
▲ |
10.7 |
0.97 |
0.789 |
0.876 |
9.93 |
870 |
دلار استرالیا در برابر دلار |
|
▲ |
19.45 |
0.878 |
0.6738 |
0.7350 |
9.08 |
612 |
یورو در برابر پوند انگلیس |
|
▼ |
-23.71 |
169 |
233.12 |
221.53 |
-4.97 |
-1159 |
پوند انگلیس در برابر ین |
|
▼ |
-23.08 |
1.73 |
2.3900 |
2.2490 |
-5.90 |
1410 |
پوند انگلیس در برابر فرانک |
|
▼ |
-8.80 |
148.5 |
157.08 |
162.82 |
3.66 |
574 |
یورو در برابر ین |
|
▼ |
-27.41 |
81.5 |
102.06 |
112.27 |
10.01 |
1021 |
دلار کانادا در برابر ین |
|
▼ |
-12.03 |
86 |
93.89 |
97.76 |
4.12 |
387 |
دلار استرالیا در برابر ین |
|
▼ |
-8.05 |
1.52 |
1.6104 |
1.6530 |
2.65 |
426 |
یورو در برابر فرانک |
|
▲ |
25.50 |
1.82 |
1.5391 |
1.4502 |
-5.77 |
889 |
یورو در برابر دلار کانادا |
|
↔ |
0.0 |
9300 |
9,100 |
9,300 |
2.2 |
200 |
دلار در برابر ریال |
|
▲ |
26.0 |
10500 |
7,647 |
8,333 |
9.0 |
686 |
100 ین ژاپن در برابر ریال |
|
▲ |
14.2 |
15500 |
12,012 |
13,569 |
13.0 |
1,557 |
یورو در برابر ریال |
|
▼ |
-4.7 |
17600 |
17,827 |
18,461 |
3.6 |
634 |
پوند در برابر ریال |
|
▲ |
24.3 |
10200 |
7,459 |
8,208 |
10.0 |
749 |
فرانک سوئیس در برابر ریال |
|
▼ |
-9.1 |
8500 |
7,804 |
9,356 |
19.9 |
1,552 |
دلار کانادا در برابر ریال |
|
▲ |
9.5 |
7800 |
6,416 |
7,124 |
11.0 |
708 |
دلار نیوزیلند در برابر ریال |
|
▲ |
10.5 |
9000 |
7,180 |
8,147 |
|